Weekbericht Rotary Club Nijmegen 14 juli 2022

 

Rotary Club Nijmegen

Clubjaar 91 /  Jaargang 65 /  Bijeenkomst 14 juli 2022

 Motto van clubvoorzitter Maike Woldring  “De hoogte en de diepte in”

Betalingen aan penningmeester Jeroen Simkens op rek. NL34SNSB0932203108 t.n.v. RC Nijmegen. Rekening Van Broekhovenfonds: NL29INGB0003575209.

MEDEDELINGEN VAN HET SECRETARIAAT:

Aanwezig:        9 leden

Gasten:             Paul van Tongeren

PROGRAMMA:

  • 22 juli: GEEN bijeenkomst i.v.m. intocht 4-Daagse Nijmegen;
  • 29 juli: Bijeenkomst Hortus Botanicus;
  • 5 augustus Literaire stadswandeling door Nijmegen;
  • 11 augustus (onder voorbehoud) Fellowship BBQ bij Lilian

 BELANGRIJKE DATA:  

  • 26 augustus: Bezoek Gouverneur Joke Jongeling 

MEDEDELINGEN:  

  • Birgit is dinsdag opnieuw geopereerd;
  • Hans van Leeuwen loopt 4-Daagse met kleinzoon en wordt 70 tijdens intocht;
  • Uittredend gouverneur Leny de Gooijer vraagt om foto’s voor fotoboek;
  • Hans de Haan houdt voordracht over Brandenburger Tor in Mönchengladbach;
  • (Qader) Paul en Qader staan in de Groene Amsterdammer over Voedselbos en WijBos
  • (Qader) Sheltercity gast Carmen (23 jaar) is terug in Venezuela en gaat Women Forest aanplanten; eerste 100 bomen komen van Gemeente Nijmegen. Gedachte is betrekken van gewone mensen bij duurzaamheid.

VOORDRACHT: ’Denken over Vriendschap’

Reijer Goettsch introduceert de spreker van vandaag.  Paul van Tongeren was tot 2005 lid van onze club, maar toen combineerde het toegenomen  reizen voor zijn werk hier niet goed meer mee. Paul is 2 jaar Denker des Vaderlands geweest. Als Hoogleraar wijsgerige ethiek houdt hij zich bezig met normen en waarden tussen mensen. Twee van zijn boeken heeft Reijer meegebracht: ‘Het wonder van betekenis’ en ‘Doodgewone vrienden’.

Paul van Tongeren dankt voor de introductie, maar wijst er direct op dat hij als Denker des Vaderlands niet ‘namens ons’ heeft nagedacht, want dat kan namelijk niet, zoals hij zo zal toelichten aan de hand van het begrip vriendschap. Als zijn taakomschrijving ziet hij: Deel plezier in het denken.

Vriendschap legt hij uit aan de hand van een der dialogen van Plato, toneelstukjes met Socrates in de hoofdrol. Vriendschap had in het klassieke Griekenland een wat andere lading dan tegenwoordig. Het betrof bijzondere relaties (niet altijd seksueel)  tussen oude mannen en jonge jongens. Socrates loopt langs de sportschool waar geoliede jonge mannen naakt aan het worstelen zijn. Bij het groepje toeschouwers staat een dommerik die verliefd is op een van de jongens, maar die is best slim en laat zich niet versieren. De dommerik vraagt hulp aan Socrates. Die zegt: Ja dat is goed, ik zal voordoen hoe te handelen. Resultaat laat zich raden: jongeman volgt Socrates. Pointe: nadenken kun je niet uitbesteden.

Vriendschap is niet los te zien van geluk. Aristoteles duidt vriendschap als bekroning van geluk. Het boek ‘Doodgewone Vrienden’ gaat over denken over vriendschap. De auteur kwam al denkend iets merkwaardigs op het spoor in de geschiedenis over het denken over vriendschap. En bij Rotary staat Vriendschap hoog in het vaandel.

Paul illustreert dit merkwaardige aan de hand van twee iconen uit de Europese historie:

  1. Cicero over de vriendschap. Cicero schrijft een dialoog. Reden: een vriend vroeg hem, leg nu eens uit wat dat is, vriendschap. Ik zal het hem uitleggen. Ik heb het ooit iemand horen vertellen en die had het van een goede vriend, maar die is nu dood.
  2. Montaigne essay nr 28. Die schrijft 10 jaar na de dood van zijn vriend Etienne: ‘ik heb een echte vriend gehad’, zo een die je maar eens in de 100 jaar ervaart. In zijn essay wil hij eerst een portret gaan schilderen, maar dat kan hij niet, stelt hij. Dat is onmogelijk. Alleen de lijst zou kunnen, met wat grotesken. In het midden komt dan een tekst. Nee, dat doe ik toch ook maar niet. Teksten krijgen steeds andere interpretaties. Nee, ik zal wat gedichten opnemen, want Etienne heeft gedichten geschreven. Nee, toch maar niet, levert toch een vertekend beeld, deze er weer uit gehaald. In het centrum van de tekst van dit essay is toch een definitie te vinden, het beroemde antwoord op de vraag wat vriendschap is: ‘omdat hij het was, omdat ik het was’.

Denken over vriendschap: wat is eigenlijke/echte vriendschap? Hoe vertaal je dat naar Rotary? Fellowship? Ja maar, iedereen heeft ook ‘eigen’ vrienden. Zijn er dus verschillende soorten vrienden? Wat is het verschil tussen een vriend/vriendje of ‘echte’ vriend?
Ben ik het eigenlijk verplicht om naar een bijeenkomst te komen om te voldoen aan de verwachtingen van een vriend?
Heb ik wel echt vrienden? Geef even de normen! Filosofische vraag: wat is eigenlijk een vriend? In de samenleving is dit doorgaans impliciet, en soms opgedrongen. In de filosofie is dit een expliciete vraag. Wat je ziet: het effect van de manier waarop je de vraag stelt.
Er zijn auteurs die wel proberen aan te geven wat ze precies bedoelen. Onderscheiden dingen die erop lijken of die ‘echt’ zijn. Dit stuurt naar het streven naar de hoogste graad van vriendschap. Zo wordt op den duur de ideale vriend de dode vriend. De titel ‘doodgewone vrienden’ bevat dus iets gevaarlijks. Liever goede vrienden dan dode vrienden.

Lilian brengt in dat wat de hoogste vriendschap is berust op individuele aannames en een persoonlijke keuze hierin. Paul zegt dit een prikkelend commentaar te vinden die vele bellen doet rinkelen.

Vervolgens gaat hij in op de notie dat ‘betekenis’ ongelooflijk belangrijk is en daarbij in gevaar. Elk ding heeft twee aspecten:

  1. Het feitelijke aspect (vast te stellen)
  2. Het betekenis aspect

Dit betekenis aspect kan bij verschillende mensen anders zijn (bij dezelfde feiten).

Filosofie gaat over betekenis.

‘Die Wissenschaft denkt nicht’(Martin Heidegger). Concrete wetenschappers denken wel. Betekenis kan niet vastgesteld worden. Duidingen, meningen wel. Maar wat is nu echt objectief ‘saai’. Kun je dat wel zeggen?

Vriendschap heeft betrekking op betekenis. Feiten en betekenis zitten aan elkaar vast. Dan een antwoord op de vraag van Lilian: betekenissen zijn communicabel! Twee bedreigingen:

  1. Scientisme – alleen feiten tellen
  2. Subjectivisme – iedereen geeft een eigen betekenis

In beide gevallen is dit de dood voor betekenis. Dat klopt niet.

Voorbeeld: beantwoord je de vraag wat vriendschap is met “voor mij is dat zo” dan is dat een gemakkelijke manier om de vraag niet te beantwoorden laat staan erover na te denken. Paul vertelt van een voorstelling van ‘Antigone’ op een geheel eigen interpretatie van de regisseur.  Een uitleg wilde de regisseur niet geven, ‘dit is mijn keuze’. Dit leidt tot een onmogelijk gesprek en een onbegrijpelijke voorstelling.

Vervolg antwoord: Ja, de betekenis zal per persoon verschillen; het is echter communicabel. ‘Er zijn smaakverschillen’ vernietigt de menselijke werkelijkheid.

Werkelijkheid heeft voor de mens altijd betekenis!

Voorbeeld: een koe die honger heeft, haar speekselklieren starten, en zij zoekt gras. Een mens die honger heeft, zijn speekselklieren starten: hij kijkt op zijn horloge! Voor een mens is de werkelijkheid de werkelijkheid van betekenissen, niet van feiten. Wij horen, voelen etc louter betekenis. ‘Smaken verschillen’= vermoorden van menselijke communicatie. Leg eens uit wat je bedoelt met vriendschap.

Een praktische denker, zoals Aristoteles, werkt met definities. Definitie vriendschap (philein in Grieks, amicitia in Latijn) = vorm van liefde. Welke vorm van ‘houden van’ is vriendschap?

Bij ‘houden van wijn ’kun je bedoelen: meer of betere. Dat is anders dan bij houden van een mens. Is het iets dat je zelf wilt hebben? Echter: vriendschap is twee kanten op.

Kern definitie van vriendschap:

  • Het goede voor die mens willen
  • Wederkerige welwillendheid.

Met als bijkomende aspecten:

  • Samen dingen doen
  • Het duurt enige tijd

In deze definitie zit een spanningsvolle combinatie.:

  • Je krijgt terug wat je geeft
  • Je geeft wat je wilt geven.

Uitwerking door Immanuel Kant (18e eeuw):

Er zijn 2 motieven: zelfliefde en liefde voor de ander. Die zijn met elkaar in strijd, maar vriendschap is de synthese van deze twee. Daarbij de uitspraak: ‘vriendschap is zo zeldzaam als een zwarte zwaan’ en je belandt weer bij de dode vriend.

Als Rotarian kun je deze spanning herkennen in de 5e Avenue.

Maike dankt de spreker voor het delen van zijn gedachten en nodigt vragenstellers uit.

Qader: ziet relatie met dankbaarheid. Daarin zit ook spanning net als in vriendschap.

Voorbeeld: zeg dankjewel als je wat krijgt. Door dankbaarheid als betaling in te zetten ondermijn je het geven, dat wordt een betaling.

Paul over de relatie vriendschap en dankbaarheid. Het lidmaatschap van Rotary levert toch geen contractuele Vrienden op. Vriendschap kan niet zo beginnen, en kan overigens zo ook niet gesloten worden, want ‘het sluiten’ is vreemd.

We denken dat relaties er alleen kunnen zijn door 2 dingen. Draai dit nu om: de relatie ontstond door de 2 dingen. Dankbaarheid ontstaat als besef dat je een vriendschap hebt. Een vorm van toe-vallen.

Cor: Heeft over het gehoor veel geprobeerd te begrijpen. Het is niet alleen de electro-fysiologie, maar vooral ook de beleving i.p.v. betekenis. Hij noemt een Vlaamse collega die in een groot interview 5 mensen noemde die voor hem van grote betekenis zijn in zijn werk met als beleving de onbegrensdheid van onbaatzuchtigheid die vriendschap teweeg brengt. Hij lichtte die vijf mensen toe aan de hand van zijn beleving, en dat is verhelderend en beter dan feiten.

Paul: wijst op het verschil met de onbegrensde onbaatzuchtigheid van Moeder Theresa, waar geen wederkerigheid speelde. Cor ziet als van factor van belang het gezamenlijk optrekken.

Lilian: het begrip dankbaarheid lijkt soms op een betaalmiddel, maar ze is Paul dankbaar dat hij haar zo aan het denken heeft gezet over vriendschap (dankbaarheid en vriendschap kun je voelen). Verder merkt ze op dat toen ze net lid was van Rotary ze de openingswoorden bij een Rotary-bijeenkomst  ‘beste vrienden en vriendinnen’ wat voelde schuren. Dat voelde bij haar toen nog anders. Het gevoel van vriendschap groeide later.

Reijer: waardeert het verwijzen naar Rotary in de voorbereiding van deze voordracht.

Paul: over dankbaarheid heb ik nog een ander boek geschreven. Sommige zaken zijn niet eenvoudig aan iemand toe te schrijven, zoals ‘dankbaar voor gezondheid of dankbaar voor de geboorte van een kind’.  De religie heeft hiervoor het godsbegrip beschikbaar. We hebben een gever nodig. Hoe moet dat zonder god? We denken te veel in marktverhoudingen. Probeer dankbaarheid los te maken van wederkerigheid. JRM.

Deze jaargang van het Weekbericht wordt geredigeerd door Hans Classen,  Paul Dirven, Salima El Guada, Jan Ramakers en Astrid Wessels (vz). Verzoek van de Ledencommissie: graag de naambadge dragen.