Weekbericht donderdag 7 november

 

Rotary Club Nijmegen Clubjaar 89 /  Jaargang 62 /  Bijeenkomst 7 november 2019

  • Motto van clubvoorzitter Tjeerd Jansen: “Rotary verbindt”
  • Betalingen aan penningmeester Jeroen Simkens op rek. NL34SNSB0932203108 t.n.v. RC Nijmegen.
  • Rekening Van Broekhovenfonds: NL29INGB0003575209.
  • MEDEDELINGEN VAN HET SECRETARIAAT: Aanwezig:   16 leden

PROGRAMMA:

  • Vr 15 nov:   Bezoek aan Werkbedrijf Rijk van Nijmegen (aanmelden kan nog bij Salima!)
  • Vr 22 nov:   CLUBZAKEN
  • Vr 29 nov:   Maud Graff- oratie leerstoel ergotherapie, Vijfde Vrijdag (partners welkom)
  • Vr 6 dec:     Start thema ethiek
  • Do 12 dec:  Ijsbrand Terpstra (DROG) over fake news, tevens het thema van de Ryla voorjaar 2019 (let op gewijzigde locatie: Aqua Viva)

 BELANGRIJKE DATA:  

  •  13 november 2019       : Kaminabend bij RC Mönchengladbach
  • 16 november 2019         : Nieuwsdag Rotary Leer Instituut
  • 15 mei 2020                 : Pieter de Bruyn bokaal, MG
  • 16 mei 2020                 : Districtsconferentie

 MEDEDELINGEN:  

  • Tjeerd deelt mee dat het bestuur wil zoeken naar maatregelen om het bezoekersaantal beter te voorspellen. Het is nu lastig voor de keuken van de Rozenhof om een schatting te maken van het werkelijke aantal deelnemers.
  • Verder wijst hij nog op de twee komende bijeenkomsten: a.s. vrijdag 15 november staat het bezoek aan het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen op het programma en 22 november clubzaken over de toekomst van de club. KOMT ALLEN!
  • Jan Roelof vraag aandacht voor de Kaminabend met Mönchengladbach, hier nemen ook vrienden van de club van Mönchengladbach aan deel.
  • Cor Cremers meldt dat morgen (8 november) in museum Het Valkhof een schilderij getoond en besproken zal worden, waarop het Zuiderportaal van de St Stevenskerk te zien is. Cor heeft een bemiddelende rol bij de aanschaf gespeeld.
  • Jacqueline van de Pol vertelt dat er afgelopen dinsdag een avondje van 8 is geweest bij Eelke de Jong thuis. Verschillende onderwerpen zijn besproken.
  • Jacqueline Legrand meldt namens de programmacommissie dat gewerkt wordt aan een Nieuwjaarsbijeenkomst in de St. Stevenskerk, met een rondleiding, een klein orgelconcert en lunch. Zodra meer bekend is wordt dat medegedeeld.

VERSLAG:

In het kader van het thema is Frank van de Schoor gevraagd te spreken over kunstenaars en armoede.  Frank was curator hedendaagse en moderne kunst van het Valkhofmuseum. Hij heeft gesproken over Piet Mondriaan en Samuel Jessurun de Mesquita. Van beide kunstenaars wordt momenteel werk getoond in het museum Villa Mondriaan in Winterswijk.https://villamondriaan.nl  Beide kunstenaars waren zeker in de eerste jaren van hun leven als kunstenaar arm.

Piet Mondriaan (1872-1944) had een moeizame relatie met zijn vader, die hoofdonderwijzer in Winterswijk was. De laatste was Calvinistisch en medeoprichter  van de ARP. In 1892 ging Piet Mondriaan naar de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. In dit laatste decennium van de 19de eeuw groeide Amsterdam snel en streefde Den Haag voorbij als centrum voor cultuur. Piet raakte bevriend met Simon Mari en via hem raakte hij ook bevriend met de Amsterdamse juffers Lizzy Ansingh en Georgine Schwartze. Hij probeerde bij rijke Amsterdammers werk te verkopen. In 1893 deed Piet belijdenis in de Gereformeerde Kerk en in 1894 werd hij lid van de kunstenaarsvereniging ‘Arti et Amicitiae, ‘die in 1839 werd opgericht. In 1897 werd hij eveneens lid van St. Lucas. In Amsterdam heeft Piet 10 verschillende ateliers gehad. Vaak omdat hij die tijdelijk tegen een lage huur kon krijgen omdat de hoofdhuurder een tijd weg was. Hij schilderde in die tijd veel landschappen rond Het Gein. In 1904 kreeg hij een depressie en hierdoor verbleef hij langere tijd bij vrienden in Uden, in die tijd schilderde hij donker getinte schilderijen. In de zomer van 1906 verbleef hij op het platteland van Twente, waar hij schilderijen in vrolijkere tinten schilderde.

Vanaf 1908 raakt hij bevriend met Jan Sluijters en Leo Gestel en wordt zijn werk expressief en luministisch.  In 1908 komt hij vervolgens in Domburg in contact met Jan Toorop en met Jacoba van Heemskerck en haar partner Marie Tak van Poortvliet. Ook wordt hij in 1909 lid  van de Theosofische Vereniging. Mede onder invloed hiervan wordt zijn werk abstracter. Het is te zien in een kunstwerk, waarin voorstelling, kleur en  lijn aan het zinnelijke ontstijgen en het geestesleven openbaren. In 1909 neemt hij deel aan een tentoonstelling in het Stedelijk Museum A’dam samen met Jan Sluijters en Kees Spoor. Rond 1911-’12 is hij in  Parijs, waar hij een armoedig en geïsoleerd bestaan leeft. Hij keert in 1914 terug.

Samuel Jessurun de Mesq.(1868-1944) is een generatiegenoot van Piet Mondriaan. Samuel is op 6 juni 1868 geboren aan de Nieuwe Prinsengracht in Amsterdam als derde en jongste kind van Josua Jessurun de Mesquita en Judith Mendes da Costa. Het gezin behoorde tot de Sefardische Joodse gemeenschap. Deze groep Joden heeft zich in de 16de eeuw in Amsterdam gevestigd. Men verdiende veel via handel en de gemeenschap was hecht. Wat als nadeel had dat de contacten met andere kunstgroepen beperkt was. Samuel zijn vader overleed toen Samuel 6 jaar oud was. Het gezin verhuisde toen naar een kleiner huis en had het niet breed. In 1882, 14 jaar oud, deed Samuel toelatingsexamen tot de Rijksacademie, waarvoor hij afgewezen werd. Hij volgde daarom de  Rijksnormaalschool voor Tekenonderwijs en werd tekenaar bij de stadsarchitect.                                                       

Jan Toorop en Samuel zijn in 1891 en 1894 lid geworden van de kunstenaarsvereniging ‘Arti et Amicitiae’. Samuel de Mesquita en Mondriaan presenteerden bijna jaarlijks werk tussen 1892 en 1905. In 1897, 1898 en 1899 namen zij deel aan dezelfde tentoonstelling bij Arti, waar ook enkele tientallen andere leden vertegenwoordigd waren. In de jaren 1900-1907 nam Samuel ook deel aan de jaarlijkse tentoonstellingen van Levende Meesters in het Amsterdamse Stedelijk Museum. In 1907 namen Mondriaan en Samuel allebei hieraan deel.  Het werk Jessurun de Mesquita is monumentaal van opbouw, strak geordend en gestructureerd met zware arceringen van lijnen en zwart-wit contrasten. Bovenzinnelijke symboliek, die de ratio overstijgt. Het vroege werk van Mondriaan en De Mesquita oogt verstild en meditatief. Ze zijn geen wereldvreemde dromers, maar ze laten wel een spiritueel gedachteleven zien. Dit past in de toenmalige trend, waar kunstenaars rond 1900 een filosofische aanleg voor hadden. De Mesquita streefde naar de abstrahering van de voorstelling, verstilling en  kernachtige weergave van zijn onderwerp. Zijn werk was sensitivistisch’: ‘improvisaties van tekenkunst, met uitschakeling van den geest’. Het resultaat zijn vervreemdende tekeningen met vervormde figuren, soms snelle karikaturen van cartoonachtige wezens met grote oren en ogen. Soms ook verbeeldingen met meer dromerige exotische invallen, die uit het onderbewustzijn lijken te zijn voortgekomen. Zijn zoon Jaap gaf later aan ‘dat de sensitivistische werken vooral een ontsnapping uit de realiteit waren of juist een poging om aan kwade demonen in hemzelf te ontsnappen.’ De Mesquita zelf reageerde geamuseerd op de interpretaties van kunstkenners van zijn werk. Hij verklaarde in dit verband: ‘dat hij altijd zo verbaasd was wat mensen dachten dat hij gedacht had, want dat hij dat helemaal niet gedacht had.’

Op 1 februari 1944 zijn Samuel, zijn vrouw en zoon door de Duitsers uit hun huis gehaald. Een week werden Samuel en zijn vrouw in Auswitsch vergast, hun zoon Jaap stierf een maand later in Teresienstadt. Toen leerlingen van Samuel, waaronder Escher, werk van hem wilden redden, bleek het huis al door de buren te zijn leeggehaald. Een paar tekeningen hebben ze nog kunnen redden.

Kortom, zowel Piet Mondriaan als Samuel de Mesquita hebben Amsterdam (en Piet Mondriaan heeft Parijs) overleefd maar vaak in armoede. Dat geldt momenteel ook nog voor veel kunstenaars. Het valt moeilijk alleen van de kunst te leven.

 Eelke de Jong

Deze jaargang van het Weekbericht wordt geredigeerd door Hans Classen, Maud Graff (vz) en Tjeerd Jansen. Verzoek van de Ledencommissie: graag de naambadge dragen.